Serious game maakt gevolgen van zandwinning Noordzee zichtbaar voor beleidsmakers

In de tweede helft van deze eeuw gaat de zeespiegelstijging versnellen. Er zal dan meer zand nodig zijn om de Nederlandse kust te blijven beschermen. Het Blauwe Route-project OR ELSE onderzoekt hoe een forse toename van zandwinning uit de Noordzee in de komende decennia mogelijk is met zo min mogelijk ecologische gevolgen.

Jaarlijks wint Nederland nu zo’n 10 miljoen kubieke meter zand voor kustbescherming. In de komende decennia zal dat vanwege zeespiegelstijging moeten verdrievoudigen. Daarnaast wordt steeds meer zand gewonnen als ophoogzand onder woonwijken en wegen – op dit moment nog eens zo’n 13 miljoen kubieke meter per jaar.

Dieper graven heeft gevolgen voor het bodemleven

Marien ecoloog Martin Baptist, gepromoveerd in de civiele techniek, is vanuit Wageningen Marine Research projectleider van OR ELSE, een vijfjarig NWA-project waarin onderzoekers samenwerken met het bedrijfsleven, NGO’s, de visserijsector en de overheid.

Baptist: “Langs de Noordzeekust is een speciaal zandwinningsreserveringsgebied aangewezen, vanaf 20 meter waterdiepte tot 14 zeemijl uit de kust. Daarin ligt echt een heleboel zand, maar het valt tegen hoeveel zand daadwerkelijk beschikbaar is voor winning. Er liggen windmolenparken in en kabels en leidingen voor communicatie, elektriciteit, olie en gas. Stukken zijn aangewezen als ankergebieden en scheepvaartgeulen. En bovendien is lang niet al het zand geschikt om te gebruiken voor kustversterking. ”

Om in de toenemende behoefte aan zand te kunnen blijven voorzien, is vooralsnog het plan om dieper te winnen. “Kortgeleden is afgesproken om 6 meter diep te winnen en Rijkswaterstaat wil in de toekomst zelfs 12 meter diep gaan graven”, vertelt Baptist. “Dat zal gevolgen hebben voor het leven in en op de zeebodem.”

Digital twin van de Noordzee maakt de toekomst visueel

De onderzoekers willen we nu al graag weten hoe groot die gevolgen voor het zeeleven kunnen worden. Baptist: “In OR ELSE maken en testen we twee producten die de toekomstige situatie nu al visueel maken. In de eerste plaats een zogeheten digital twin van de Noordzee, een computermodel waarin we fundamentele kennis combineren om de invloed van zandwinning beter te begrijpen.”

Maatschappelijke impact via een serious game

Ook ontwikkelen de partijen binnen OR ELSE gezamenlijk via co-creatie een serious game. Baptist: “Daarmee kunnen bestuurders, beslissers en beleidsmakers zien wat de gevolgen gaan zijn van hun huidige en toekomstige keuzes. De game is al succesvol ‘gespeeld’ en de geleerde lessen worden opgenomen in het Nationaal Water Programma van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, dat ingaat in 2028. Op die manier maken we met dit NWA-project direct impact.”

Een doelstelling van NWA-projecten is om zowel wetenschappelijke doorbraken als maatschappelijke impact te realiseren. Baptist: “De fundamentele wetenschappelijke publicaties van OR ELSE geven verrassende inzichten. En we zien dat door OR ELSE het onderwerp zandwinning prominenter in de agenda van Noordzee-beleidsmakers is gekomen en dat veel andere gebruikers van de Noordzee er mee kennismaken.”

Modellen van water en zeeleven

Om de digital twin en de serious game te maken, zijn zes promovendi en drie postdoctoraal onderzoekers al enkele jaren bezig om onderzoek te doen naar verschillende aspecten van het water, het zeeleven en besluitvorming. Baptist: “Eén van hen modelleert het effect van diepere zandwinning op waterbewegingen, anderen kijken respectievelijk naar de morfologie van de zeebodem, het dierlijk plankton, de leefomgeving van bodembewoners zoals wormen en schelpdieren en naar het effect op vissen. De zesde promovendus onderzoekt hoe gebruikers van de Noordzee in contact komen met zandwinning- en suppleties.”

Afbeelding: zandsuppletie bij Texel. Credits Boskalis